Bằng cách đặt thị trường khổng lồ của Hoa Kỳ sau bức tường thuế quan, Tổng thống Donald Trump hy vọng sẽ buộc các công ty phải di dời sản xuất về Mỹ, một lần nữa biến nơi này thành một cường quốc sản xuất...
Nhiều doanh nghiệp khác nhau, từ Eli Lilly, một gã khổng lồ dược phẩm, đến Schneider Electric, một nhà sản xuất thiết bị điện, gần đây đã công bố kế hoạch dựa theo mong muốn của ông Trump. Ngày 28/4, IBM cũng đã tham gia khi tuyên bố rằng họ sẽ đầu tư vào việc sản xuất máy tính lớn và máy tính lượng tử tại Hoa Kỳ.
Không dễ để "sản xuất tại Mỹ"
Tuy nhiên, những công ty khác, từ PepsiCo, một công ty bán đồ uống và đồ ăn nhẹ, đến Diageo, một doanh nghiệp rượu, đã cảnh báo rằng thuế quan sẽ làm giảm lợi nhuận của họ. Ông Trump đánh giá thấp mức độ khó khăn mà các công ty sẽ phải đối mặt khi chuyển nhà máy của họ đến Hoa Kỳ, và không đánh giá được những cách khác nhau mà các chính sách của ông có thể phản tác dụng.
Bắt đầu với nguồn cung lao động. Mức lương trung bình của một công nhân sản xuất tại Mỹ cao hơn gấp đôi mức lương ở Trung Quốc và gần gấp sáu lần ở Việt Nam. Tuy nhiên, mức lương đó vẫn chưa thu hút đủ người Mỹ vào ngành sản xuất. Trong cuộc khảo sát gần đây nhất của Cục Thống kê Dân số về các nhà máy, một phần năm cho biết rằng nguồn cung lao động không đủ đã góp phần khiến họ không thể hoạt động hết công suất.
Các ông chủ nước ngoài hy vọng sản xuất tại Mỹ than thở về tình trạng thiếu hụt lao động lành nghề như thợ hàn, thợ điện và người vận hành máy móc. CC Wei, ông chủ của TSMC, nhà sản xuất chip Đài Loan, cho biết nỗ lực sản xuất chip tại Arizona của họ đang "bị hạn chế bởi tình trạng thiếu hụt lao động" tại tiểu bang này.
Bất kỳ ai trông chờ vào tự động hóa để giải quyết vấn đề đều có nguy cơ thất vọng. Howard Lutnick, Bộ trưởng Thương mại của ông Trump, gần đây đã nhấn mạnh rằng "đội quân hàng triệu triệu con người đang vặn những con ốc nhỏ xíu để sản xuất iPhone" sẽ sớm quay trở lại Hoa Kỳ, nơi công việc có thể được tự động hóa.
Chúng tôi sẽ đảm bảo rằng họ mua hàng Mỹ và được sản xuất tại Mỹ", Năm 2023 Cựu Tổng thống Biden đã nói sau khi ký lệnh "Mua hàng Mỹ", bên cạnh một dòng chữ "Tương lai sẽ được sản xuất tại Mỹ".
Tuy nhiên, một cuộc đại tu robot trong sản xuất của Mỹ có thể vẫn còn là một chặng đường dài. Theo Liên đoàn Robot quốc tế, một hiệp hội công nghiệp, vào năm 2023, chỉ có 295 robot công nghiệp cho mỗi 10.000 công nhân sản xuất trong nước. Mặc dù con số này đã tăng từ 255 vào năm 2020, nhưng vẫn bị lu mờ trước 470 của Trung Quốc và 1.012 của Hàn Quốc. Trái ngược với tuyên bố của ông Lutnick, Apple hiện được cho là đang có kế hoạch lắp ráp iPhone dành cho thị trường Mỹ tại Ấn Độ.
Khó khăn trong việc xây dựng nhà máy là rào cản thứ hai đối với hoạt động sản xuất tại Hoa Kỳ. Chi tiêu hàng năm cho việc xây dựng nhà máy đã tăng gấp đôi, điều chỉnh theo lạm phát, trong bốn năm qua, được thúc đẩy bởi các khoản trợ cấp do chính quyền trước cung cấp cho các nhà sản xuất chip và nhiều công nghệ xanh khác.
Tuy nhiên, nhiều dự án kết quả đã bị trì hoãn hoặc bị gác lại hoàn toàn. Solvay, một công ty hóa chất châu Âu, đã tạm dừng xây dựng một nhà máy ở Arizona nhằm sản xuất hydro peroxide cấp điện tử cho chất bán dẫn. Pallidus, một nhà sản xuất linh kiện chip của Hoa Kỳ, đã hủy bỏ kế hoạch xây dựng một nhà máy ở Nam Carolina.
Điều đó phản ánh tình trạng khó khăn của ngành xây dựng tại Mỹ. Theo một bài báo năm 2023 của Austan Goolsbee và Chad Syverson thuộc Trường Kinh doanh Booth của Đại học Chicago, năng suất trong lĩnh vực này, được đo bằng sản lượng trên mỗi công nhân, đã giảm hai phần năm so với mức đỉnh điểm vào những năm 1960. Các tác giả đổ lỗi cho quy định quá mức, chủ nghĩa NIMBY (ám chỉ những cá nhân hoặc nhóm người phản đối nhiều loại hình phát triển khác nhau trong cộng đồng của họ vì họ tin rằng những sự phát triển như vậy là nguy hiểm hoặc không mong muốn) và thiếu động lực để hoàn thành dự án đúng hạn, cùng nhiều lý do khác. Tình trạng thiếu hụt lao động cũng đã ảnh hưởng đến ngành xây dựng trong những năm gần đây.
Hạ tầng không thể đáp ứng cho việc sản xuất tại Mỹ
Trong khi đó, các nhà máy hiện tại của Mỹ đang già đi. Hơn một nửa trong số khoảng 50.000 cơ sở sản xuất trên khắp cả nước đã có hơn ba thập kỷ; nhà máy trung bình được xây dựng cách đây khoảng 50 năm.
Việc Mỹ không có khả năng xây dựng cũng dẫn đến tình trạng cơ sở hạ tầng cũ kỹ và quá tải - rào cản thứ ba đối với hoạt động sản xuất tại quốc gia này. Phần lớn lưới điện được xây dựng vào những năm 1960 và 1970 và đã hoặc sắp hết thời hạn sử dụng, một yếu tố khiến tình trạng mất điện ngày càng thường xuyên.
Trong khi đó, các nhà máy tìm kiếm kết nối mới với lưới điện phải đối mặt với nhiều năm chậm trễ. Cơ sở hạ tầng giao thông cũng không khá hơn; một trong ba cây cầu ở Mỹ cần được thay thế hoặc sửa chữa, theo một nghiên cứu năm 2024 của Hiệp hội các nhà xây dựng đường bộ và giao thông Hoa Kỳ. Điều này khác xa so với các mạng lưới giao thông trơn tru giúp bôi trơn chuỗi cung ứng ở Đông Á.
Thay vì giải quyết những vấn đề này, ông Trump có vẻ sẽ biến ngành sản xuất tại Mỹ trở thành một đề xuất thậm chí còn khó khăn hơn. Những nỗ lực của ông nhằm siết chặt nhập cư và trục xuất những người đã nhập cảnh bất hợp pháp vào nước này có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt lao động tại các nhà máy và công trường xây dựng. Thuế quan của ông đang làm tăng chi phí của mọi thứ, từ thép cần thiết để xây dựng các cơ sở sản xuất cho đến máy móc lắp ráp chúng. Chúng cũng khiến việc nhập khẩu nguyên liệu thô và phụ tùng trở nên đắt đỏ hơn; gần một phần ba đầu vào trung gian được sử dụng trong sản xuất tại Mỹ là hàng nhập khẩu.
Sau đó là sự bất ổn do việc thay đổi thuế quan của ông Trump tạo ra. Nhiều ông chủ cho biết họ vẫn đang chờ đợi sự rõ ràng về mức thuế nào sẽ được áp dụng cho quốc gia nào trước khi họ thực hiện bất kỳ thay đổi nào đối với dấu chân sản xuất của mình.
Mặc dù việc làm trong nhà máy ở Mỹ đã giảm sút, nhưng quốc gia này vẫn tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm cả việc phát triển sở hữu trí tuệ hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực từ chất bán dẫn đến dược phẩm. Gần 1 nghìn tỷ đô la giá trị nghiên cứu và phát triển diễn ra ở Mỹ mỗi năm, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác.
