Trong những năm gần đây, các nhà chức trách Trung Quốc đã đưa ra thay đổi trong chính sách một con vốn gây tranh cãi để cho phép các gia đình có hai con. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng cần có những thay đổi mạnh mẽ hơn để thúc đẩy tăng trưởng khi số sinh giảm và dân số Trung Quốc già đi nhanh chóng.
“Có hai cách để giải quyết vấn đề này. Một là nới lỏng kiểm soát sinh đẻ, nhưng ngay cả khi họ nới lỏng hoàn toàn kiểm soát vẫn khó có thể đảo ngược xu hướng, ”Zhiwei Zhang, nhà kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management cho biết. “Hai là, từ góc độ chính sách kinh tế, làm cho ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều hơn vào các phân khúc khác.”
Nền kinh tế Trung Quốc chủ yếu dựa vào các ngành công nghiệp như sản xuất, đòi hỏi lượng lớn lao động lớn, giá rẻ. Nhưng với mức lương lao động đang tăng cao dần khiến các nhà máy Trung Quốc trở nên kém hấp dẫn hơn so với nhiều quốc gia khác, trong khi đó, người lao động sẽ cần thêm kỹ năng để giúp đất nước trở nên đổi mới.
Alicia Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng của Natixis về Châu Á - Thái Bình Dương cho biết, vấn đề lớn đối với Trung Quốc hiện nay là tình trạng dân số già dẫn đến tăng trưởng năng suất lao động chậm hơn nhiều so với trước đây. Bên cạnh đó, Natixis đang theo dõi xem liệu Trung Quốc có đạt được tăng trưởng nhiều hơn trong các lĩnh vực sử dụng nhiều vốn - vốn được thúc đẩy nhiều hơn bởi đầu tư vào tự động hóa - hay không.
Tỷ lệ sinh đẻ giảm 15% vào năm 2020
Trung Quốc đưa ra chính sách một con vào cuối những năm 1970 với nỗ lực làm chậm sự gia tăng dân số. Theo số liệu chính thức, quốc gia này đã tăng gấp đôi quy mô từ hơn 500 triệu người vào những năm 1940 lên hơn 1 tỷ vào những năm 1980.
Trong 40 năm tiếp theo, dân số Trung Quốc chỉ tăng 40% - lên 1,4 tỷ người, gấp hơn bốn lần so với Hoa Kỳ hiện nay.
Tương tự như các nền kinh tế lớn khác, chi phí nhà ở và giáo dục cao ở Trung Quốc đã ngăn trở kế hoạch sinh nở của người dân trong những năm gần đây. Theo phân tích của một báo cáo an ninh công cộng, bất chấp sự thay đổi chính sách vào năm 2016 cho phép các gia đình có hai con, số ca sinh đẻ đã giảm trong năm thứ tư liên tiếp vào năm 2020 và giảm 15% xuống 10 triệu.
“Nhìn chung, tôi không nghĩ việc nới lỏng chính sách sinh đẻ có thể tác động nhiều đến kinh tế vì dân số tăng chậm không phải do chính sách - nhất là trong 20 năm qua,” Dan Wang, chuyên gia kinh tế trưởng tại Hang Seng China. Bà cho biết dựa trên kinh nghiệm của các quốc gia khác, chính sách hiệu quả nhất đối với một quốc gia có quy mô như Trung Quốc là chào đón nhiều người nhập cư hơn, nhưng đó sẽ là một thay đổi khó có thể xảy ra trong thời gian tới.
Các nhà hoạch định chính sách đang theo đuổi các lựa chọn khác bao gồm nâng tuổi nghỉ hưu, nâng cao kỹ năng của lực lượng lao động hiện có với trình độ học vấn cao hơn và sử dụng nhiều máy móc và trí tuệ nhân tạo hơn để thay thế lao động con người, bà Wang chia sẻ.
Thay đổi chính sách chỉ là vấn đề thời gian
Chính sách một con đã được chú ý trở lại vào tháng trước khi Ủy ban Y tế Quốc gia đưa ra tuyên bố cho phép nghiên cứu về lợi ích kinh tế của việc loại bỏ các hạn chế sinh nở ở một khu vực đông bắc. Khu vực này còn được gọi là Dongbei, vốn gặp khó khăn về kinh tế và có tỷ lệ sinh thấp nhất cả nước.
Hai ngày sau, ủy ban lại đưa ra một tuyên bố khác nói rằng tin tức này không phải là phép thử cho việc bãi bỏ hoàn toàn chính sách kế hoạch hóa gia đình, mặc dù có nhiều đồn đoán trên mạng Internet cho rằng đã đúng là như vậy.
Nhưng việc loại bỏ các giới hạn có thể chỉ là vấn đề thời gian, các nhà kinh tế được CNBC phỏng vấn nhận định.
Yi Fuxian, nhà phê bình về chính sách một con và là tác giả của cuốn sách “Đất nước rộng lớn có tổ trống”, cho biết ông mong đợi một quyết định mang tính đột phá vào cuối năm nay.
Những thách thức từ tình trạng dân số già hoá
Chính phủ Trung Quốc cũng cho biết việc thực hiện chiến lược ứng phó với tình trạng dân số già sẽ là ưu tiên trong kế hoạch 5 năm tới, sẽ được chính thức thông qua tại kỳ họp quốc hội khai mạc vào tuần này.
Trong khi đó, những thế hệ sinh ra trước khi chính sách một con được thực hiện vào những năm 1980 đang trở thành một phân khúc đáng kể. Trong 10 năm tới, sẽ có thêm 123,9 triệu người bước vào độ tuổi từ 55 trở lên, mức tăng nhân khẩu học lớn nhất trong tất cả các độ tuổi, theo Morgan Stanley.
Liu Xiangdong, phó giám đốc bộ phận nghiên cứu kinh tế tại Trung tâm Trao đổi Kinh tế Quốc tế Trung Quốc có trụ sở tại Bắc Kinh, cho rằng sự thay đổi nhân khẩu học này sẽ tạo ra nhu cầu kinh tế riêng. “Sẽ cần nhiều nhân viên hơn để chăm sóc người già, trong khi các cộng đồng hưu trí và cơ sở hạ tầng phù hợp với dân số già sẽ xuất hiện nhiều hơn.”
Nguồn: CNBC
