Trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông khiến giá dầu tăng vọt, vấn đề Nga một lần nữa trở thành điểm chia rẽ giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ.
NHÀ TRẮNG “QUAY XE”...
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gợi ý việc tạm thời đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động buôn bán dầu mỏ của Nga, nhằm mục tiêu hạ nhiệt giá dầu, trấn an các nhà đầu tư đang hoảng loạn và hạn chế những tác động lan rộng từ xung đột Trung Đông.
“Nước Mỹ đang áp đặt lệnh trừng phạt đối với một số quốc gia. Chúng tôi sẽ gỡ bỏ các lệnh trừng phạt đó cho đến khi tình hình ổn định trở lại. Sau đó thì ai biết được? Có thể chúng tôi sẽ không cần áp lại các lệnh trừng phạt nữa khi mà hòa bình ở khắp mọi nơi”, ông Trump từng tuyên bố trong một cuộc họp báo hồi đầu tuần.
Dù không nêu rõ những quốc gia nào sẽ được nới lỏng lệnh trừng phạt, nhưng phát biểu của ông Trump cho thấy khả năng áp dụng theo hướng toàn diện. Hiện Mỹ đang áp đặt trừng phạt đối với hoạt động buôn bán dầu mỏ của Iran, Venezuela, Syria, Triều Tiên và Nga.
Cuộc họp báo của Tổng thống Mỹ diễn ra ngay sau buổi điện đàm giữa ông Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin, qua đó làm dấy lên suy đoán rằng Moscow có thể là một trong những bên hưởng lợi chính từ sự thay đổi chính sách này, và thậm chí có thể là bên hưởng lợi lớn nhất.
Tuần trước, Washington đã đưa ra một ngoại lệ tạm thời cho phép Ấn Độ mua số dầu thô của Nga đang bị mắc kẹt ngoài khơi. Bản thân động thái này đã được xem là một bước “quay xe” của chính quyền Trump, vốn trước đó đã gây vô số sức ép buộc New Delhi chấm dứt việc mua dầu Urals của Nga.
Lên tiếng sau các phát biểu của ông Trump, Ủy viên Kinh tế châu Âu Valdis Dombrovskis cho biết việc nới lỏng lệnh trừng phạt đối với Nga sẽ là tự làm hại chính mình. “Quan điểm của Liên minh châu Âu rất rõ ràng, chúng ta phải tiếp tục gây áp lực tối đa lên Nga. Trên thực tế, đợt tăng giá dầu và khí đốt hiện nay có thể mang lại nguồn thu bất ngờ cho nước này”, ông Dombrovskis phát biểu hôm 10/3 sau cuộc họp cấp bộ trưởng.
“Bởi vì nếu làm điều ngược lại thì sẽ là tự làm suy yếu chính mình. Điều đó sẽ củng cố khả năng Nga tiếp tục tiến hành quân sự vào Ukraine, suy yếu sự hỗ trợ của chúng ta dành cho Ukraine và cũng làm suy yếu các mục tiêu mà Mỹ và Israel đang cố gắng đạt được tại Iran”, Uỷ viên Dombrovskis nhấn mạnh.
Khi được hỏi liệu quyết định của ông Trump có vi phạm cơ chế áp trần giá dầu Nga của G7, vốn được áp dụng từ năm 2022, hay không, ông Dombrovskis chỉ nói rằng cơ chế này phải được thực thi hiệu quả. Ông cũng cho biết cơ chế áp trần giá dầu thực tế có thể giúp tạo áp lực để kéo giá dầu xuống.
... EU BỐI RỐI
Tại Brussels (Bỉ), các quan chức khẳng định EU sẽ tiếp tục giữ vững lập trường. Tuy nhiên, trong các cuộc trao đổi riêng, họ ngày càng lo ngại trước những thay đổi chính sách liên tục từ Nhà Trắng.
Kể từ khi ông Trump tái đắc cử, các nước châu Âu gặp nhiều khó khăn trong việc giữ Tổng thống Mỹ đứng về cùng một phía. Những lời khen ngợi công khai của ông Trump dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin, cùng các chỉ trích nhắm vào Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, đã gây ra sự thất vọng, thậm chí phẫn nộ tại nhiều thủ đô châu Âu.
Từ Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đến Thủ tướng Đức Friedrich Merz, các nhà lãnh đạo EU đã liên tục vận động ông Trump siết chặt hơn các biện pháp trừng phạt nhằm vào nền kinh tế Nga, qua đó làm suy yếu nguồn tài chính của nước này và buộc Moscow phải nhượng bộ trên bàn đàm phán. Sau nhiều tháng chờ đợi trong sốt ruột, nỗ lực của châu Âu cuối cùng đã có kết quả khi Mỹ áp đặt trừng phạt đối với Rosneft và Lukoil - hai công ty dầu mỏ lớn nhất của Nga.
Sự thống trị của đồng USD trong thương mại quốc tế, cùng hàng loạt biện pháp trừng phạt, đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh, khiến nhiều bên mua lo ngại và đẩy giá dầu Urals của Nga giảm sâu hơn. Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), doanh thu từ xuất khẩu dầu thô của Nga đã giảm 18% trong năm 2025 so với năm trước đó.
Ở Brussels, điều này được xem là một cơ hội. Đầu tháng 2, Ủy ban châu Âu đã công bố một gói trừng phạt mới với lệnh cấm hoàn toàn các dịch vụ hàng hải, như bảo hiểm, ngân hàng và vận tải, đối với các tàu chở dầu của Nga. Lệnh cấm này được thiết kế nhằm thay thế cơ chế áp trần giá dầu của G7, hiện đã được điều chỉnh xuống mức 44,10 USD mỗi thùng, đồng thời làm tăng đáng kể chi phí vận hành của các tàu vận chuyển dầu Urals.
Hy Lạp và Malta, hai quốc gia thành viên EU có ngành vận tải biển phát triển, đã bày tỏ lo ngại về biện pháp này nhưng cuối cùng đã chấp nhận với điều kiện các thành viên G7 khác cũng phải thực hiện theo. Tuy nhiên, cho đến nay các nước G7 vẫn chưa công khai lập trường của mình.
“Quan điểm của chúng tôi là phải tiếp tục áp dụng cơ chế áp trần giá dầu của G7 và tiến tới lệnh cấm hoàn toàn các dịch vụ hàng hải”, Uỷ viên Châu Âu Valdis Dombrovskis nói.
Tuy nhiên, hiện kế hoạch này đang rơi vào tình trạng bế tắc khi Hungary và Slovakia đã phủ quyết gói trừng phạt thứ 20 do một tranh chấp riêng với Ukraine liên quan đến đường ống Druzhba.
Vào hôm 9/3, Thủ tướng Hungary Viktor Orbán thậm chí còn đi xa hơn một bước khi kêu gọi Ủy ban châu Âu tiến hành xem xét và đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với năng lượng Nga. Hiện việc mua dầu và khí đốt của Nga của Hungary vẫn được miễn trừ khỏi các lệnh trừng phạt.
Cũng trong ngày hôm đó, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga sẵn sàng nối lại việc xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch sang châu Âu, nhưng sẽ không chịu sức ép chính trị. Đề nghị của ông Putin không gây nhiều bất ngờ, bởi cơ hội thương mại đang mở ra khi giá dầu tăng mạnh, và điều có thể mang lại nguồn tiền khổng lồ cho ngân sách của Nga.
Sự gián đoạn trên thị trường cũng có thể gây ra những tác động gián tiếp, theo giải thích của nhà phân tích cấp cao tại CREA Isaac Levi, bởi các quốc gia châu Á phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Đông có thể buộc phải tìm kiếm nhà cung cấp thay thế, và nguồn dầu rẻ hơn từ Nga thật sự là khó cưỡng.
“Cuộc khủng hoảng càng kéo dài và giữ giá dầu chuẩn ở mức cao, khả năng doanh thu dầu mỏ của Nga tăng lên càng lớn. Điều quan trọng là phải theo dõi xem khoảng chênh lệch giá giữa dầu Brent và dầu Urals có thu hẹp hay không. Nếu các miễn trừ trừng phạt được áp dụng, khoảng chênh lệch này sẽ thu hẹp và làm tăng doanh thu xuất khẩu dầu của Nga”, ông Levi nhận định với tờ Euronews.