Matt Richards (23 tuổi), sinh sống tại Mỹ, đã xóa toàn bộ các ứng dụng mạng xã hội khỏi điện thoại từ năm ngoái. Điều khiến anh bất ngờ là cuộc sống của mình sau đó lại trở nên tốt hơn rõ rệt.
Richards sử dụng smartphone từ năm 11 tuổi và lớn lên cùng thiết bị này, giống như phần lớn thế hệ Gen Z và Millennials. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, anh nhận thấy mạng xã hội không còn mang lại cảm giác vui vẻ như trước. Các ứng dụng ngày càng bị lấp đầy bởi nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, quảng cáo của các influencer và những so sánh lối sống không hồi kết.
“Tôi nghĩ trước đây, mọi người dùng điện thoại để tạm rời xa thế giới thực. Còn bây giờ, người ta lại rời điện thoại để quay về với thế giới thực”, Richards chia sẻ trên chương trình CNBC Make It.
Khi ngày càng nhiều bạn bè Gen Z của anh cũng làm điều tương tự, Richards nhận thấy những lợi ích tức thì - kết nối trực tiếp với mọi người ngoài đời nhiều hơn và cảm thấy tự tin hơn về bản thân.
Xu hướng “offline triệt để” đang trở thành trào lưu mới trong một bộ phận giới trẻ, và trớ trêu thay, chính nó lại lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Trên TikTok xuất hiện hàng loạt video trong đó người trẻ tuyên bố sẽ xóa các ứng dụng mạng xã hội trong năm 2026 để dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động trực tiếp và sở thích mang tính “analog” (cổ điển, truyền thống).
Khi phát hiện xu hướng này, các phóng viên từ CNBC đã đăng một bài trên LinkedIn để tìm kiếm những bạn trẻ sẵn sàng chia sẻ trải nghiệm “sống offline”. Kết quả vượt xa mong đợi, với gần 100 phản hồi từ Gen Z và millennials kể về hành trình “cai” mạng xã hội và tình trạng kiệt sức vì kỹ thuật số.
Họ nói về việc từ bỏ smartphone để dùng điện thoại nắp gập, ghé cửa hàng đĩa nhạc mua vinyl, theo đuổi những thú vui như đan len, và quan trọng nhất là gặp gỡ bạn bè trực tiếp.
Theo khảo sát xu hướng tiêu dùng năm 2025 của Deloitte với hơn 4.000 người tại Anh, gần 1/4 người tiêu dùng cho biết họ đã xóa ít nhất một ứng dụng mạng xã hội trong vòng 12 tháng trước đó. Tỷ lệ này tăng lên gần 1/3 trong nhóm Gen Z.
Trong khi đó, theo phân tích của Financial Times phối hợp với công ty nghiên cứu hành vi số GWI trên 250.000 người trưởng thành tại hơn 50 quốc gia, thời gian sử dụng mạng xã hội đã giảm đều đặn kể từ khi đạt đỉnh vào năm 2022.
Tính đến cuối năm 2024, người trưởng thành từ 16 tuổi trở lên trên toàn cầu dành trung bình 2 giờ 20 phút mỗi ngày cho các nền tảng mạng xã hội, giảm gần 10% so với năm 2022. Mức sụt giảm này đặc biệt rõ rệt ở nhóm thanh thiếu niên và người trong độ tuổi 20.
Ông Jason Dorsey, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Động lực Thế hệ (Center for Generational Kinetics), cho rằng sự gia tăng của tính tiêu cực và chia rẽ trên không gian mạng đang khiến người trẻ rời xa mạng xã hội để tìm lại quyền kiểm soát cuộc sống.
“Chúng tôi đang chứng kiến một bộ phận Gen Z và millennials lựa chọn rời bỏ hoàn toàn mạng xã hội, và có lẽ một nhóm lớn hơn chỉ đơn giản là hạn chế sử dụng, nhằm tìm lại sự cân bằng, cảm giác an toàn và ổn định trong cuộc sống”, ông Dorsey nhận định.
NỀN TẢNG GÂY ÁP LỰC
Những người trẻ quyết định xóa mạng xã hội cho biết áp lực ngày càng lớn từ việc hiện diện trực tuyến, cùng tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần, là những nguyên nhân chính.
Khảo sát của Deloitte cho thấy gần 1/4 số người đã xóa ứng dụng mạng xã hội cho rằng các nền tảng này ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tinh thần và chiếm quá nhiều thời gian của họ.
“Mạng xã hội giờ giống như một nền tảng gây ra áp lực… bạn bị bán đủ thứ, ở khắp mọi nơi”, anh Richards nói, đồng thời thừa nhận điều này từng khiến anh cảm thấy mình không có đủ vật chất hoặc chưa đạt được đủ thành tựu trong sự nghiệp.
“Chúng tôi thực sự đang thấy một xu hướng, nơi những người sống offline, khó liên lạc lại mang một “chất ngầu” nhất định… kiểu như họ không cần sự công nhận của cả thế giới”, Richards chia sẻ.
Ở góc độ tương tự, Lucy Stace, một doanh nhân 36 tuổi, cho biết cô đang hạn chế sử dụng mạng xã hội vì nó làm suy giảm sức khỏe tinh thần, dù mạng xã hội vẫn rất cần thiết cho công việc kinh doanh của cô.
“Chúng ta liên tục bị bủa vây bởi quá nhiều thông tin… bộ não của chúng ta không được thiết kế để xử lý lượng thông tin khổng lồ như vậy. Điều đó làm suy giảm khả năng nhìn vào bên trong và lắng nghe chính mình, trong khi chúng ta lại gán giá trị cho những thứ vốn không thực sự quan trọng”, Stace nói thêm.
Theo ông Jason Dorsey, các tập đoàn công nghệ đang liên tục tìm cách kiếm tiền từ mọi thứ nhằm thúc đẩy doanh thu và lợi nhuận, điều này khiến giới trẻ ngày càng cảm thấy xa lạ. “Gen Z - vốn đã rất nhạy cảm với quảng cáo, và là thế hệ bị quảng cáo nhiều nhất trong lịch sử - giờ đây lại càng bị quảng cáo nhiều hơn. Dòng tin của họ luôn là vòng lặp của hết quảng cáo này đến quảng cáo khác”, ông nói.
OFFLINE LÀ “CHẤT NGẦU” MỚI
Khi làn sóng quay lưng với mạng xã hội lan rộng, anh Richards cho rằng những người sống offline đang trở nên thú vị hơn. Trước đây, việc có nhiều người theo dõi được xem là “ngầu”, nhưng sức hút đó đang phai nhạt.
“Chúng tôi thấy một xu hướng rõ ràng là những người offline, không dễ liên lạc, lại có một sức hút riêng. Họ không cần sự công nhận từ lượt thích hay số người theo dõi… và sống cuộc đời giống như những năm 1980”, Richards nhận xét.
Julianna Salguero, 31 tuổi, một nhà quản lý mạng xã hội, cho rằng mạng xã hội bắt đầu mất đi sự hấp dẫn khi các chính trị gia và thương hiệu đổ xô lên nền tảng này.
“Khi bạn thấy các thương hiệu, quan chức chính phủ và mọi người đều online giống bạn - một người dùng bình thường - thì bạn sẽ càng muốn rút lui và thay đổi”, Salguero giải thích.
Trong bối cảnh thế hệ số gặp khó khăn trong việc kết bạn, nhiều người trẻ đang tìm đến các sự kiện gặp gỡ trực tiếp như hẹn hò nhanh hay kết nối nghề nghiệp, với cảm giác cô đơn và bị cô lập là động lực chính.
Bà Ysabel Gerrard, giảng viên truyền thông số tại Đại học Sheffield cho rằng việc sống offline là cách để người trẻ giành lại quyền kiểm soát cuộc sống. Theo bà, mạng xã hội buộc người dùng phải trải qua một quá trình vô cùng mệt mỏi trong việc xây dựng và chỉnh sửa hình ảnh bản thân.
“Hiện có rất nhiều nghiên cứu cho thấy con người trên mạng xã hội không thể, và không bao giờ, giống hoàn toàn với con người ngoài đời thực”, bà Gerrard nhấn mạnh.
Ông Chris Beer, chuyên gia phân tích của GWI tin rằng đây là một sự điều chỉnh hậu đại dịch đầy hợp lý, khi mọi người dành ít thời gian ở nhà hơn và vì thế cũng ít thời gian cho mạng xã hội hơn. Theo ông, sự thay đổi này chủ yếu xuất phát từ cách phân bổ thời gian, đặc biệt ở người trẻ, chứ không phải là họ từ chối hoàn toàn truyền thông số bởi mạng xã hội vẫn gắn bó chặt chẽ với đời sống con người trong các lĩnh vực như mua sắm, tin tức và giáo dục.
SỰ TRỞ LẠI CỦA ANALOG
Trong một bài viết trên Substack vào tháng 9/2025, thu hút 5.000 lượt thích, Julianna Salguero bày tỏ mong muốn được sống trong thập niên 1990, khi ứng dụng hẹn hò và việc “lướt mạng” chưa trở thành điều kiện tất yếu của tuổi trẻ.
Bài viết có tiêu đề “How to have an analog fall” (Tạm dịch: Cách sống một mùa thu analog) không nói về việc cai mạng xã hội hay đặt giới hạn thời gian sử dụng. Thay vào đó, Salguero liệt kê những thú vui bên ngoài mạng xã hội, từ những buổi hẹn ăn trưa, viết thư tay cho đến việc lựa chọn các phương tiện truyền thông hữu hình như báo in.
Theo Salguero, sống theo phong cách analog là một “cuộc cách mạng thầm lặng” chống lại mạng xã hội, nền tảng streaming và tình trạng quá tải nội dung số.
“Khi bạn dành quá nhiều thời gian trong thế giới số đó, não bộ sẽ bị tái lập trình để nhìn mọi thứ theo thuật toán. Trong khi tôi muốn cảm nhận mọi thứ một cách tự nhiên, khi tình cờ gặp chúng. Với tôi, sống analog không phải là ném điện thoại xuống biển, mà là đặt lại mối quan hệ của mình với nó”, cô giải thích.
Thực tế cho thấy ngày càng nhiều người trẻ tìm về các phương tiện vật lý truyền thống để tạm rời xa đời sống số. Một số mua đĩa than và máy nghe nhạc, số khác chuyển sang dùng điện thoại nắp gập - biểu tượng của những năm 2000.
Như Lucy Stace và bạn trai đã bắt đầu xây dựng bộ sưu tập đĩa nhạc và ghé các cửa hàng đĩa than mỗi khi có thể. Còn Richards, sau khi xóa toàn bộ ứng dụng mạng xã hội khỏi smartphone, cho biết cuộc trò chuyện với CNBC Make It đã thôi thúc anh mua một chiếc điện thoại cục gạch để quay về thời kỳ mà điện thoại chủ yếu được dùng để gọi cho nhau.
