Trong suốt nhiều năm, Diễn đàn Trung Quốc (Harvard College China Forum) của Đại học Harvard đã thu hút hàng loạt các ông trùm kinh doanh máu mặt gồm cả Jack Ma, người sáng lập Alibaba Group, Lei Jun của Xiaomi, Stephen Schwarzman của Blackstone...
Tại diễn đàn này, theo lời mời của các sinh viên (đa phần cũng là con cháu của những gia tộc giàu có ở Trung Quốc), tầng lớp giàu có của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tụ họp hàng năm trong một cuộc trao đổi ý tưởng sôi nổi, thể hiện sức mạnh của sự giàu có để thu hẹp những rạn nứt địa chính trị.
Nhưng bối cảnh một diễn đàn như vậy hiện không còn phổ biến. Căng thẳng Mỹ - Trung khiến ngay cả những người giàu nhất thế giới cũng phải chật vật để gắn kết hai bên lại với nhau. Chỉ một số ít giám đốc điều hành từ Trung Quốc đại lục đích thân đến Diễn đàn Trung Quốc năm nay ở Cambridge, Massachusetts. Đối với những sinh viên ưu tú đã nâng cao vị thế của Diễn đàn Trung Quốc trong quá khứ, nhiều người đang chọn cách quay trở lại quê hương của họ.
Một người trong nhóm tổ chức Diễn đàn có tên Zhang, là con gái của người sáng lập một trong những nhà bán lẻ lớn nhất Trung Quốc. Vào năm 2020, cô quyết định tạm dừng hành trình của mình ở nước Mỹ.
Zhang cho biết: “Vào thời điểm này, gần như có cảm giác bạn phải chọn một bên hoặc cam kết với một phần của thế giới”. Cuối cùng, cô cảm thấy Trung Quốc có nhiều thứ hơn để cống hiến.
Zhang không phải là trường hợp duy nhất. Cô là một phần trong làn sóng ngày càng tăng của thanh niên Trung Quốc quay trở lại quê nhà và tránh xa tham vọng có được 1 công việc ở nước ngoài và thậm chí là “tấm thẻ xanh” quyền lực từng được rất nhiều người thèm muốn. Và trong khi Trung Quốc đang phải đối mặt với làn sóng các triệu phú di cư và dòng vốn chảy ra ngày càng tăng, căng thẳng địa chính trị đã làm thay đổi tình hình.
Theo Mạng Thông tin An sinh Xã hội và Nhân sự, vào năm 2022, số sinh viên Trung Quốc tốt nghiệp ở nước ngoài hồi hương đã tăng 8,6% so với một năm trước. Trong khi số lượng người Trung Quốc du học ở nước ngoài ngày càng tăng thì hiện nay cũng có nhiều người chọn cách đổ xô về nước. Tỷ lệ người trở về so với số người đăng ký học tại các trường đại học ở nước ngoài đã tăng từ 23% vào đầu thế kỷ này lên 82% vào năm 2019 – khi hơn 580.000 sinh viên Trung Quốc ở nước ngoài hồi hương.
Sinh ra trong thời kỳ hoàng kim của quan hệ Mỹ-Trung với xu hướng toàn cầu hóa ngày càng phát triển, Thế hệ genZ của Trung Quốc hiện đang trưởng thành trong một thế giới rất khác. Các nhà sản xuất đang chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc; Mỹ và các đồng minh đang hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc với các chất bán dẫn tiên tiến của nước này; Bắc Kinh đang thắt chặt luồng thông tin. Sự tách rời của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang đảo lộn cuộc sống của những sinh viên tham vọng nhất Trung Quốc, những người hiện phải đối mặt với việc bị từ chối cấp thị thực ở nước ngoài và tình trạng thất nghiệp ngày càng gia tăng trong giới trẻ ở quê nhà.
Marshall Jen, cố vấn chính của công ty tư vấn kinh doanh gia đình G. Li & Co. Jen cho biết: “Thế hệ Z hiểu được khó khăn khi ở Trung Quốc, nhưng họ cảm thấy sẽ có nhiều cơ hội hơn nếu họ cố gắng phát triển hoạt động kinh doanh của mình ở châu Á”. Trên thực tế, bản thân Jen cũng xuất thân từ sự giàu có - cha anh sở hữu một trong những công ty điều hành trường quốc tế lớn nhất ở Trung Quốc - và hiện là cố vấn cho các khách hàng thế hệ thứ hai khác. “Họ cũng không muốn đến Châu Âu hay Bắc Mỹ”.
Có rất nhiều cơ hội cho những người có mối quan hệ tốt ở Trung Quốc. Keyu Jin, tác giả cuốn sách The New China Playbook cho biết: “Có sự thiếu hụt nhân tài rất lớn trong nhiều lĩnh vực, bao gồm chất bán dẫn, dược phẩm và các lĩnh vực dịch vụ tay nghề cao khác”.
KHIÊM TỐN VÀ IM LẶNG
Con cháu của giới nhà giàu tạo thành một nhóm nhỏ, bao gồm những người như Alice Ho, con út của một ông trùm cờ bạc, và Marco Ren, con trai của một ông trùm bất động sản ở Trùng Khánh. Được giới truyền thông gắn mác “fuerdai” (Phú nhị đại) hay thế hệ giàu có thứ hai, con cháu của những người giàu theo học tại các trường hàng đầu thế giới.
Trên trang Weibo của Ho là ngập tràn ảnh của các buổi tiệc ở Coachella, các bữa tiệc Art Basel và các buổi hòa nhạc của Blackpink, xen giữa hình ảnh mặc áo khoác của cô tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Thiên Tân và các cuộc đàm phán về khí hậu. Con gái của chủ sở hữu sòng bạc tỷ phú quá cố Stanley Ho, hiện đang sống ở Bắc Kinh và là giám đốc thanh niên của Liên minh các trường đại học toàn cầu về khí hậu, sau một thời gian tham gia chương trình Học giả Schwarzman của Đại học Thanh Hoa. Đây là lần đầu tiên cô sống ở Trung Quốc sau khi học nội trú ở Anh và học cao hơn tại Viện Công nghệ Massachusetts, nơi cô cũng là nhân viên liên lạc cho Diễn đàn Trung Quốc của Harvard.
Khi lựa chọn cuộc sống ở Trung Quốc, nhiều người giàu có ở độ tuổi 20 phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ trong một thế giới bấp bênh. Bắc Kinh đang siết chặt sự giàu có khi tình trạng bất bình đẳng ngày càng gia tăng và sự dịch chuyển xã hội vốn được ca tụng nhiều của Trung Quốc mất đi đà phát triển.
Câu thần chú bây giờ là “hãy khiêm tốn, hãy im lặng”, Jen cho biết. Dĩ nhiên, vẫn có những trường hợp ngoại lệ: Cha của Marco Ren, 24 tuổi, ông trùm bất động sản, đã trở nên nổi tiếng khắp cõi weibo vào tháng 3 sau khi ông chi 10 triệu nhân dân tệ (1,4 triệu USD) để mua một công ty cung cấp dịch vụ đào tạo bóng rổ cho con trai ông sau khi người chủ trước đó gặp khó khăn về thanh khoản. “Điều đó đã bị thổi phồng quá mức”, Ren nói. “Sự thật là tôi không cảm thấy mình là một fuerdai”.
SỨC HẤP DẪN CỦA TRUNG QUỐC
Trước sự giám sát chặt chẽ ở trong nước, nhiều sinh viên mới tốt nghiệp giàu nhất Trung Quốc đang quay lưng lại với cuộc sống ở nước ngoài. Đôi khi, họ đang đáp lại sự hấp dẫn từ tiềm năng của Trung Quốc.
Ren đã thay đổi ý định ở lại Úc sau đại dịch. Với một vài gương mặt Trung Quốc khác trong khoa của mình tại Đại học Macquarie ở ngoại ô Sydney, Ren cảm thấy cô đơn và bị tách biệt khỏi cuộc sống thành phố nhộn nhịp mà anh đã quen. Khi được hỏi đã làm gì trong thời gian ở Sydney, Ren nói: “Ăn và chơi trò chơi điện tử".
Khi trường đại học yêu cầu tất cả sinh viên quốc tế rời đi vào năm 2020, anh đã dành hơn một năm để tham gia các lớp học trực tuyến tại quê nhà ở Trung Quốc. Khi tốt nghiệp vào tháng 1 năm nay, anh cảm thấy không còn gắn bó nhiều với nước Úc.
Ren nói: “Tôi đã nghĩ đến việc làm việc tại một trong những ngân hàng Úc, nhưng họ không tuyển dụng sinh viên quốc tế. Thường thì kỳ vọng đầu tiên là được làm việc ở phương Tây, nhưng thành thật mà nói, lối sống đó không phải là điều tôi mong muốn. Cuối cùng tôi đã về quê nhà”.
Đối với Zhang, sinh viên tốt nghiệp Harvard, hiện đang làm việc tại một công ty công nghệ ở Bắc Kinh, lời hứa về tương lai của Trung Quốc vượt xa những gì có thể là một quá trình chuyển đổi khó khăn đối với giới trẻ được giáo dục ở phương Tây. Cô cho biết việc thích nghi với nơi làm việc ở Trung Quốc là một thách thức sau nhiều năm ở nước ngoài.
Cô nói: “Công việc đầu tiên rất sốc. Tôi đã phải làm quen với rất nhiều chuẩn mực văn hóa và chuẩn mực giao tiếp cơ bản”.
Tuy nhiên, Zhang không hề nghi ngờ quyết định của mình. Công việc đã giúp cô hiểu rõ hơn những trở ngại trong việc xây dựng một hệ thống thực phẩm bền vững, bao gồm cả việc giao hàng chặng cuối cho nông dân. Mối quan hệ của Zhang ở Trung Quốc cũng mở rộng phạm vi tiếp xúc. Vào tháng 3, Zhang đã tới Diễn đàn Doanh nhân Trung Quốc độc quyền tại khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Yabuli cùng với một trong những giám đốc điều hành hàng đầu của công ty cô để quảng bá sản phẩm của công ty. Cha cô cũng có mặt.
Bằng cách chọn Trung Quốc, những người thuộc Thế hệ Z như Zhang đang kiềm chế làn sóng rút tiền từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Các ông trùm Trung Quốc, những người đã xây dựng một số doanh nghiệp lớn nhất thế giới đang nắm giữ gần 1,1 nghìn tỷ USD tài sản tích lũy mà những người thừa kế của họ có thể sẽ kiểm soát trong tương lai. Theo Jen, người cũng là giám đốc điều hành của Trung tâm Kinh doanh Gia đình tại Đại học Trung Quốc, phần lớn những người thừa kế này quan tâm đến việc kinh doanh ở Trung Quốc hoặc đầu tư thông qua các văn phòng gia đình ở Singapore và Hồng Kông, thay vì ở phương Tây.
Khi những sinh viên tốt nghiệp như Zhang quay trở lại quê nhà, sự tách biệt cũng xảy ra tại Diễn đàn Trung Quốc của Harvard. Vào năm 2021, hội nghị hàng đầu lần đầu tiên được tổ chức tại Bắc Kinh, trên tầng cao nhất của tòa nhà chọc trời cao thứ hai thủ đô. Một phiên bản khác đã diễn ra ở Hàng Châu vào năm ngoái thiết lập gợi lên một kỷ nguyên đầy hy vọng hơn.
Dưới mái hiên màu xám truyền thống và trong các phòng khiêu vũ có tầm nhìn toàn cảnh của khách sạn, trên phông nền màu đỏ thẫm của Harvard, một số CEO nổi tiếng nhất Trung Quốc và cựu sinh viên Trung Quốc đã tụ tập. Điều đó báo trước nguy cơ diễn đàn, sau vài thập kỷ phát triển rực rỡ ở Cambridge, đang rút lui vào các quỹ đạo riêng biệt.
“Rõ ràng từ sự nhiệt tình, niềm đam mê và sự nghiêm túc của hàng trăm người tham dự mỗi năm, sự quan tâm của công chúng đối với các cuộc đối thoại sâu sắc và quan trọng giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn cao hơn bao giờ hết”, Diễn đàn Trung Quốc của Đại học Harvard cho biết trong một tuyên bố gửi qua email. “Điều này đảm bảo với chúng tôi rằng diễn đàn đang và sẽ vẫn là một nền tảng vững chắc cho những cuộc trò chuyện quan trọng này”.
